Advies 2025/18

Het secretariaat van de Nationale Hoge Raad voor Personen met een Handicap (NHRPH) kampt momenteel met een aanzienlijk personeelstekort.

Het directiecomité van de Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid heeft op 9 mei jongstleden beslist dat er geen vervanging komt voor medewerkers die niet langer voor het secretariaat werken.

Dit maakt het voor de NHRPH erg moeilijk om zijn opdracht als adviesorgaan naar behoren uit te voeren. Concreet betekent dit dat de NHRPH de voorziene termijnen voor het afleveren van zijn adviezen noodgedwongen moet verlengen.

Advies nr. 2025/18 van de Nationale Hoge Raad voor Personen met een Handicap (NHRPH) over de situatie van het secretariaat van de NHRPH, dat ook gemeenschappelijk is voor het BDF en het Interfederaal Overlegplatform Handicap.

Uitgebracht naar aanleiding van een raadpleging per e-mail van 12/12/2025 tot 18/12/2025.

Advies uitgebracht op initiatief van de NHRPH.

• Ter opvolging aan de heer Rob Benders, Minister van Consumentenbescherming, Sociale Fraudebestrijding, Personen met een Handicap en Gelijke Kansen
• Ter info aan de heer Bart De Wever, Eerste Minister
• Ter info aan Unia
• Ter info aan het Coördinatiemechanisme van het UNCRPD
• Ter info aan de federale ombudsman

Er werkt geen enkele jurist meer bij het secretariaat van de NHRPH en de aanwervingen zijn geblokkeerd, waardoor het secretariaat absoluut onderbezet is.

In tien jaar tijd is het secretariaat sterk veranderd. Als we de samenstelling van het secretariaatspersoneel vergelijken met zijn opdrachten en taken, zien we een omgekeerd evenredige evolutie. Het personeelsbestand (en met name het personeel dat in staat is om analyse- en redactiewerkzaamheden uit te voeren, maar ook vergaderingen voor te bereiden en op te volgen) is blijven afnemen, terwijl de werkdruk alleen maar is toegenomen. 

Er zijn verschillende redenen voor de toename van het werk. Zij houden voornamelijk verband met de naleving van nieuwe wettelijke vereisten:

• Ontwikkeling van verschillende partnerschappen vastgelegd in de regelgeving, waaronder: NMBS (beheerscontract), bpost (beheerscontract), Raadgevend Comité van de Treinreizigers (koninklijk besluit), Federale Commissie voor Verkeersveiligheid (koninklijk besluit), Commissie voor de inclusie van personen met een handicap (CIPH - voorheen CARPH - wet), coördinatiemechanisme in verband met het UNCRPD (wet), Unia (protocol). Sommige operatoren betrekken de NHRPH ook op vrijwillige basis bij hun activiteiten en organiseren regelmatig vergaderingen: bijvoorbeeld Febelfin, Brussels Airport en het Platform voor armoedebestrijding.
• Verplichting om toe te zien op de uitvoering van het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (art. 33.1)
  • Tijdig waarschuwen voor uitdagingen in plaats van "wachten op verzoeken": deze proactieve en transversale aanpak maakt het mogelijk om te anticiperen op uitdagingen in plaats van veronachtzaamheden te moeten herstellen
  • Effectieve invoering van handistreaming in alle federale en interfederale bevoegdheidsdomeinen
• Grondwettelijke verplichting voor de wetgever om de inclusie van personen met een handicap in alle domeinen van het leven te realiseren – artikel 22 ter.
• Verplichting om bij te dragen tot het Federale Actieplan Handicap en het op te volgen (wet van 7 mei 2024)
• In 2023 en 2025 heeft de voorzitter van de IMC Welzijn, Gezinnen en Sport – afdeling Handicap, het interfederaal platform Handicap om advies gevraagd over twee interfederale dossiers: het interfederaal Actieplan Handicap en de uitvoering van de richtlijn European Disability Card en parkeerkaart. De noodzaak van het interfederaal adviesplatform Handicap is dus reëel (advies 2025-22).

De NHRPH is verheugd over deze positieve ontwikkeling in de richting van de implementatie van handistreaming, maar heeft uiteraard personeelsmiddelen nodig om hier zo goed mogelijk op te kunnen inspelen.
Het secretariaat van de NHRPH en het secretariaat van het Belgian Disability Forum (BDF – ambtshalve lid dat de Belgische verenigingen vertegenwoordigt bij het EDF) waren oorspronkelijk afzonderlijke organen en beschikten over vaste medewerkers:

• het secretariaat van de NHRPH bestond uit 5 medewerkers, waaronder 3 juristen met een universitair diploma
• dat van het BDF bestond uit 2 universitairen, waaronder 1 jurist

In 2010 werden de twee secretariaten geïntegreerd met het oog op de complementariteit; de respectieve taken bleven echter gescheiden.

In 2011 hebben de bestaande adviesraden voor personen met een handicap op federaal niveau en in de deelgebieden aangegeven dat er dringend in overleg moest worden gewerkt aan bepaalde interfederale dossiers: het secretariaat van de NHRPH/het BDF heeft de organisatie van de vergaderingen van het interfederaal adviesplatform Handicap ondersteund.

Zo zorgt het secretariaat, dat bij KB van 9 juli 1981 is opgericht, al meer dan tien jaar voor de werking en coördinatie van drie adviesstructuren:

• De NHRPH is het officiële federale adviesorgaan op het gebied van handicap. De NHRPH vertegenwoordigt personen met een handicap en adviseert de federale overheden over alle kwesties die betrekking hebben op handicap.
• Het BDF vertegenwoordigt de belangen van personen met een handicap op Europees en internationaal niveau en brengt hun rechten onder de aandacht van de Belgische en Europese instanties. Het brengt verslag uit aan het EDF (European Disability Forum) en de VN. Het BDF is de officiële Belgische vertegenwoordiger bij het EDF.
• Het interfederaal platform bevordert het overleg tussen de adviesraden voor personen met een handicap van de verschillende Belgische entiteiten (federaal, gewesten, gemeenschappen) en brengt sinds twee jaar advies uit aan de IMC Handicap

Deze situatie is een realiteit die door de administratieve en politieke gesprekspartners systematisch wordt verzwegen.

Sinds 2017 zijn verschillende medewerkers met pensioen gegaan of vertrokken; sommigen zijn nooit vervangen.
Meer recentelijk hebben twee van de drie juristen die de dossiers behandelen het secretariaat verlaten, respectievelijk in 2023 en 2024. De laatste jurist is langdurig arbeidsongeschikt.

Sinds begin 2025 bestaat het team uit slechts vier medewerkers die daadwerkelijk adviezen, positienota's en de organisatie van de vergaderingen van de NHRPH/het BDF en het interfederaal platform voorbereiden: twee Nederlandstaligen en twee Franstaligen en een coördinatrice. Het analyseren van teksten vereist regelmatig een juridische analyse: de teamcoördinatrice is juriste, maar moet jongleren tussen haar managementtaken en ondersteuning op juridisch vlak. Ze heeft geen andere keuze dan haar expertrol te reserveren voor uitzonderlijke, dringende en prioritaire situaties. Deze situatie is niet langer houdbaar.

Volgens de DG Personen met een handicap (DG HAN)/FOD Sociale Zekerheid – waaraan het secretariaat administratief is verbonden – laten de budgettaire beperkingen niet toe om vertrekkende medewerkers te vervangen. De talrijke contacten van de afgelopen maanden met de Minister bevoegd voor personen met een handicap, zijn kabinet en de DG HAN bieden geen perspectief op aanwervingen. Het enige voorstel betreft een formule van interne mobiliteit voor een maximale duur van 1 jaar (verlengbaar met 1 jaar). Als we bedenken hoeveel tijd het kost om een medewerker op te leiden in handistreaming, dan weegt een degelijke begeleiding gedurende meerdere maanden niet op tegen een investeringsrendement dat beperkt blijft tot enkele maanden.

De NHRPH erkent de inzet van Minister Beenders om oplossingen te vinden, maar die is helaas zonder succes gebleven.

DG HAN stelt ook vragen bij de financieringsbron van het secretariaat: in het kader van een transversale bevoegdheid op federaal niveau (handistreaming) wordt de begroting momenteel uitsluitend door DG HAN gedragen.

Ten slotte is het belangrijk eraan te herinneren dat de Eerste Minister in zijn algemene beleidsverklaring benadrukte dat "mensen met een handicap daadwerkelijk moeten kunnen deelnemen aan onze samenleving" (Federaal Regeerakkoord 2025-2029, p. 29). Ook de minister van Consumentenbescherming, Sociale Fraudebestrijding, Personen met een Handicap en Gelijke Kansen benadrukte de sleutelrol van de NHRPH en deed een concreet engagement: “Ik zal in overleg met de NHRPH bekijken hoe hun werking en impact kan worden versterkt zodat de stem van personen met een handicap steeds wordt gehoord.” (Beleidsnota, pagina 13).

De NHRPH verzoekt DG HAN en de FOD Sociale Zekerheid om hun beslissing te herzien, en wel om de volgende redenen:

• Het secretariaat kan niet langer de taken uitvoeren die aan de NHRPH zijn toegewezen in het kader van de verschillende regelgevingen, en zeker niet alle taken die in de loop der tijd zijn bijgekomen (integratie van de taken van het BDF en het Interfederaal Platform) 

• De federale regering moet haar wettelijke en financiële verplichtingen nakomen met betrekking tot de ontwikkeling van handistreaming en de uitvoering van de mensenrechten van personen met een handicap 

• Door het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap te ratificeren, heeft België zich ertoe verbonden om nauw overleg te plegen met personen met een handicap en de organisaties die hen vertegenwoordigen (artikel 4.3). Het beleid inzake handistreaming is bovendien vastgelegd in een groot aantal teksten (waaronder de beleidsverklaringen van de regering 2025-2029). Het secretariaat afbouwen komt neer op het verzwakken van de politieke belangenbehartiging van de raadplegingsmechanismen die het internationaal recht vereist. Het is evenmin denkbaar dat de leden van de NHRPH zich meer zouden inzetten (door vergaderingen te organiseren, redactionele werkzaamheden te verrichten), aangezien geen enkele vereniging (waar het lid doorgaans onder valt) financiering ontvangt voor haar beleidsinzet.
• De federale Staat schendt het . Het terugschroeven van het secretariaat binnen de financieringsprioriteiten van de FOD Sociale Zekerheid geeft een negatief signaal: het komt neer op een marginalisering van de bekommernissen van personen met een handicap.
• Een inclusieve democratie kan niet worden opgebouwd zonder solide dialooginstanties die over voldoende personele en financiële middelen beschikken. 

• De budgettaire en economische argumenten zijn tegenstrijdig.

Het budgettaire argument (een belangrijk criterium voor de federale regering 2025-2029) kan op zich nooit een achteruitgang van de participatierechten van personen met een handicap rechtvaardigen. Dat zou immers neerkomen op een schending van het Internationaal Verdrag inzake de rechten van de mens, dat door België is geratificeerd, maar ook van de Belgische Grondwet, die nochtans in 2022 is versterkt (artikel 22ter).

Besparingen op de korte termijn brengen vaak langetermijnkosten met zich mee. De verzwakking van het secretariaat leidt tot een vermindering van de bewustmaking en dus tot een minder sterk beleid dat niet is afgestemd op de verwachtingen van de mensen, en dus op termijn duurder is:

• invoering van ineffectieve maatregelen omdat ze niet zijn doorgesproken met het veld,
• ontevredenheid van personen met een handicap en hun families (ter herinnering: 15 % van de burgers wordt getroffen door een handicap) en afwijzing van het beleid.

Omgekeerd

• • kan een kwalitatief hoogwaardige consultatie corrigerende maatregelen en onaangepast beleid voorkomen.
  • zijn de kosten van een secretariaat minimaal in vergelijking met de totale begrotingen voor het beleid voor personen met een handicap.
  • is deze budgettaire inspanning noodzakelijk om de doeltreffendheid en legitimiteit van het overheidsbeleid te waarborgen.

• Argumenten in verband met evaluatie, transparantie en goed bestuur mogen niet worden genegeerd.

Het secretariaat is een structuur voor kennisopslag, coördinatie en expertise. De verzwakking ervan leidt tot:

• • verlies van cruciale informatie,
  • desorganisatie van de politieke belangenbehartiging,
  • verzwakking van de continuïteit en de relevantie van het beleid.

Om al deze redenen vraagt de NHRPH:

1. Op zeer korte termijn, het herstel van het secretariaat van de NHRPH, door in 2026 de twee juristen die vertrokken zijn, te vervangen;
2. Op middellange termijn, versterking van het secretariaat (2027) door de aanwerving van minimaal één extra medewerker met een universitair diploma;
3. Op lange termijn, de garantie van een structureel en toereikend budget om de goede werking te verzekeren van de drie adviesorganisaties die het secretariaat ondersteunt: de NHRPH, het BDF en het Platform van de adviesraden;
4. Het punt van een gemeenschappelijk secretariaat dat is aangepast aan de taken van het Interfederaal Adviesplatform voor personen met een handicap moet op de agenda van de volgende IMC Handicap wordt geplaatst (advies 2025-22);
5. de onvoorwaardelijke garantie dat de onafhankelijkheid van de NHRPH behouden blijft. Het secretariaat, dat bestaat uit medewerkers van DG HAN, krijgt zijn prioriteiten opgelegd door de instanties van de NHRPH, het BDF en het platform van de adviesraden.