Advies 2026/07

Advies nr. 2026/07 van de Nationale Hoge Raad voor Personen met een Handicap (NHRPH) over de opmaak van het Federaal Actieplan Handicap voor de legislatuur 2025-2029.

Uitgebracht tijdens de plenaire zitting van 16/03/2026.

Advies op hoogdringende vraag van minister Rob Beenders per mail de dato 11/02/2026.

Lees de samenvatting van het advies

1. ADVIES BESTEMD

Voor opvolging aan de heer Rob Beenders, minister van Consumentenbescherming, Sociale Fraudebestrijding, Personen met een handicap en Gelijke Kansen;
Voor opvolging aan de heer Bart De Wever, eerste minister;
Voor opvolging aan alle ministers van de federale regering;
Voor opvolging aan het UNCRPD-coördinatiemechanisme;
Ter informatie aan Unia;
Ter informatie aan de federale ombudsman.

2. ONDERWERP

In de Wet van 7 mei 2024 ter versterking van het federale beleid inzake handicap, is de verplichting voor een Federaal Actieplan Handicap expliciet verankerd en dit binnen het jaar na aanvang van de legislatuur. Op 11 februari 2026 heeft de NHRPH vanwege het kabinet van minister Beenders een ontwerp ontvangen van het nieuw Federaal Actieplan Handicap voor de legislatuur 2025-2029.

3. ANALYSE

A. Opbouw Federaal Actieplan Handicap

In het Federale Actieplan Handicap (kortweg ‘plan’) worden volgende fundamenten in herinnering gebracht:

De principes van het VN-Verdrag (waardigheid, autonomie, non-discriminatie, participatie, toegankelijkheid, gelijke kansen…).
Handistreaming: systematische aandacht voor de impact op personen met een handicap bij elk beleidsinitiatief.
Betrokkenheid van personen met een handicap via de Nationale Hoge Raad voor Personen met een Handicap (NHRPH).
Interfederale samenwerking gezien de bevoegdheidsverwevenheid.

Het plan vermeldt de intentie om de integratie van de aanbevelingen die in 2024 door VN-deskundigen aan België alsook de aanbevelingen van de NHRPH en van Unia na te streven.

Governance en opvolging:

Elke minister is verantwoordelijk voor de uitvoering van het plan binnen zijn/haar bevoegdheid.
De minister bevoegd voor Personen met een Handicap coördineert en rapporteert.
Er wordt gewerkt met politieke en administratieve aanspreekpunten handicap bij elke federale overheidsdienst (FOD) en Openbare Instelling van de Sociale Zekerheid (OISZ).
In 2027 volgt een tussentijdse evaluatie.
Begin 2029 volgt een eindevaluatie bestemd voor de Kamer.

De maatregelen zijn thematisch gegroepeerd onder 7 grote hoofdstukken:

Goed bestuur
Werk
Welvaart veiligstellen voor personen met een handicap
Behoorlijke levensstandaard en sociale bescherming
Gezondheidszorg
(Liberté in de FR versie), Veiligheid en gelijkheid voor de wet
Buitenlands beleid en defensie.

Algemeen gesproken stelt de NHRPH het volgende vast:

Een aantal van de voorgenomen maatregelen voldoet niet aan de verwachtingen van de VN-deskundigen, de NHRPH en Unia. Het plan beantwoordt aan bepaalde aanbevelingen, maar op zichzelf neemt het niet alle bezorgdheden weg die onder de bevoegdheid van de federale overheid vallen (zie overwegingen over rechtsbekwaamheid,werk enz.).

Er is geregeld een discrepantie tussen de (over het algemeen correcte) bevindingen en de maatregelen (die onvoldoende zijn om de geconstateerde obstakels aan te pakken of soms zelfs helemaal geen verband houden met die obstakels).

Bij sommige maatregelen wordt er geen verantwoordelijke minister genoemd. Dit maakt de opvolging erg moeilijk. Moet de verantwoordelijkheid voor de opvolging dan worden toegekend aan de premier of aan de minister voor personen met een handicap?
Verschillende maatregelen gaan gepaard met een zeer concrete doelstelling (stemrecht, hervorming van de wet op de tegemoetkomingen). Enkele maatregelen nemen de vorm aan van studies. Deze laatste vormen echter een minderheid, wat doet vermoeden dat het huidige plan meer op actie gericht is dan eerdere actieplannen ‘handicap’.
Er is geen begrotingskader voor het plan. Het plan voor sociale cohesie voorziet in enkele begrote acties. Betekent dit dat de andere acties zonder begroting moeten worden uitgevoerd? Als dat het geval is, zullen deze acties wel worden gerealiseerd?

Als we meer in detail kijken naar de genoemde gebieden en de vastgestelde maatregelen, maakt de NHRPH de volgende opmerkingen:

1. Goed bestuur

1.1. Hervormingsfederalisme en democratische vernieuwing

Het plan wijst op de complexiteit van de federale staat en benadrukt de obstakels die deze complexiteit met zich meebrengt voor personen met een handicap. Er wordt een reeks maatregelen genomen op het gebied van statistieken en werking, maar deze zijn niet voldoende om deze obstakels te overwinnen.

De schrapping van het stemrecht uit de ‘checklist’ van vrederechters is een langverwachte maatregel.

1.2. Toegankelijkheid en universeel ontwerp (‘universal design’)

Het recht op toegankelijkheid is een van de fundamentele rechten van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Toegankelijkheid als concept houdt in dat gebouwen, producten, diensten en digitale inhoud zo ontworpen worden dat ze rekening houden met de diversiteit in functionele karakteristieken in de bevolking zodat deze zonder assistentie bruikbaar zijn voor een zo groot mogelijk aandeel van de populatie.

Wat de gebouwen betreft:

Ten eerste is er de erfenis van het verleden: veruit de meeste bestaande openbare gebouwen zijn niet toegankelijk. Zo zijn er bijvoorbeeld heel wat postkantoren die niet toegankelijk zijn. De aangehaalde redenen lopen uiteen: het is een beschermd gebouw dat niet mag worden aangepast, de omgeving is niet toegankelijk enz., maar in de praktijk komt het er steeds op neer dat een openbare dienst ontoegankelijk is.

Ten tweede is er nog steeds te weinig aandacht voor toegankelijkheid bij de bouw van nieuwe gebouwen of de renovatie van bestaande gebouwen, ook omdat er amper sancties volgen bij het niet naleven van de toegankelijkheidsvoorschriften.

Bij producten, diensten en digitale inhoud is het probleem dat er geen werk wordt gemaakt van universeel ontwerp: om toegankelijk te zijn moet een product in de eerste plaats toegankelijk worden ontworpen.

1.3. Inclusieve dienstverlening

Naast de toegankelijkheid voor alle handicaps (sensorieel, verstandelijk, fysiek enz.) is er de uitdaging van de digitalisering: producten krijgen een digitaal aspect (functionaliteiten, updates, digitale bijsluiters en gebruiksaanwijzingen, …) en veel diensten worden digitaal. Mensen die niet (voldoende) mee zijn met de digitale revolutie komen steeds meer in de problemen. Volgens de Barometer van de koning Boudewijnstichting gaat het om 40% van de bevolking. Er is een verplichting tot een niet-digitale oplossing voor publieke dienstverlening, maar vaak is dat er maar één.

Voor de rol van artificiële intelligentie: zie de positienota van de NHRPH over artificiële intelligentie (09/02/2026).

In het Actieplan staat: “Er is heden geen plan met gemeenschappelijke aanpak voor de modernisering van de dienstverlening van de overheid voorzien, waarbinnen de handicap dimensie zou kunnen worden opgenomen. De realisatie van onderstaande maatregelen vindt dan ook plaats per administratie, met verschillen in prioriteiten en timing.” Dit is natuurlijk geen goede startpositie.

2. Tewerkstelling

Het plan gaat uit van de vaststelling dat er een groot verschil bestaat tussen de tewerkstelling van zogenaamde valide personen en personen met een handicap of ziekte.

Het is de bedoeling om een aantal directe oorzaken aan te pakken (bestrijding van discriminatie, versterking van redelijke aanpassingen, enz.), maar ook om te werken aan de kaders van de sociale zekerheid en de sociale bescherming en deze tot volwaardige hefbomen te maken. Het doel is een algemeen beleid van terugkeer naar werk, geïnspireerd op het RIZIV-stelsel en uitgebreid tot de wet van 27 februari 1987 inzake de tegemoetkomingen aan personen met een handicap.

Dit is een prijzenswaardige ambitie, mits deze past in een planning met concrete acties die de oorzaken van de waargenomen kloof op de arbeidsmarkt aanpakken. Er ontbreken maatregelen op andere gebieden van het plan en maatregelen die specifiek de toegang tot werk ondersteunen voor mensen die door de samenleving zijn buitengesloten: toegang tot informatie, de status van mantelzorgers en de toegankelijkheid van goederen en diensten zijn essentiële domeinen.

3. Welvaart veiligstellen

Op het vlak van het veiligstellen van de welvaart omvat het plan drie werkgebieden: koopkracht en consumentenbescherming, mobiliteit over de weg en per spoor, klimaat en milieu met de ontwikkeling van noodplannen. Er worden bepaalde maatregelen verwacht, waaronder crisisbeheersingsplannen, voortdurende verbetering van de diensten van de NMBS en het recht om vergeten te worden op het gebied van verzekeringen, met de intentie om dit uit te breiden naar nieuwe pathologieën en domeinen.

4. Fatsoenlijke levensstandaard en sociale bescherming

Het plan benadrukt de noodzaak van hervormingen in de huidige sociale zekerheids- en beschermingsstelsels, en tegelijkertijd de bestrijding van armoede, waaraan personen met een handicap vaker blootstaan. De maatregelen hebben betrekking op de hervorming van de IGO, de verhoging van het pensioen voor effectieve werkperiodes, de herziening van artikel 100 van de wet inzake ziekte- en invaliditeitsverzekering, een geharmoniseerde beoordeling van arbeidsongeschiktheid, maar ook de herwaardering van het statuut van mantelzorgers, de hervorming van de wet op de tegemoetkomingen aan personen met een handicap en het kader voor sociale tarieven voor internet en energie.

Dit zijn allemaal belangrijke dossiers en de radicale en brutale hervorming van de werkloosheidsuitkeringen was een koude douche voor alle burgers; er zijn duizenden mensen uitgesloten zonder enig vooruitzicht op werk of hulp van het OCMW (en overigens ook zonder erkenning van een inkomensvervangende tegemoetkoming/integratietegemoetkoming (IVT/IT)). Zullen de voorgestelde hervormingen een vergelijkbare trend van rationalisering volgen?

5. Gezondheidszorg

Het plan haalt een reeks aandachtspunten aan: geïnformeerde toestemming, financiële toegankelijkheid en non-discriminatie, maar ook opleiding van gezondheidswerkers in de behoeften van personen met een handicap.

Er wordt een reeks maatregelen genomen in het kader van de toegang tot tandheelkundige zorg, een nomenclatuur die is aangepast aan de benodigde consultatie- en behandeltijd, logopedische behandeling in uitzonderlijke gevallen, toegankelijkheid voor dove personen in ziekenhuizen, bewustmaking van softwareontwikkelaars over handicaps.

6. Justitie en veiligheid

Het plan stelt prioriteiten vast voor de bestrijding van geweld en het beheer van crisissituaties. Er is voorzien in opleiding voor de politie, maar ook in betere begeleiding van personen met een handicap door centra voor de behandeling van seksueel geweld. De gerechtelijke instanties zullen ook toezien op de toegankelijkheid van de procedures en de opleiding van het personeel. Het plan herinnert er terecht aan dat juridische beschermingsmaatregelen "alleen de nodige ondersteuning moeten bieden wanneer dat nodig wordt geacht. Het is verplicht om voorrang te geven aan ondersteunende maatregelen en beschermingsmaatregelen moeten worden aangepast aan de specifieke behoeften en capaciteiten van elk individu”. Het plan benadrukt ook de noodzaak van een hervorming van het kader voor internering in geval van verslechterende geestelijke gezondheid. Het herinnert aan de noodzaak om discriminatie (ook meervoudige en intersectionele discriminatie) te verminderen en het bewustzijn rond stigmatisering te vergroten. Ook wordt herinnerd aan de grondwettelijke verankering van redelijke aanpassingen (2021). Er zijn bepalingen opgenomen in het kader van de begeleiding van vluchtelingen met een handicap.

7. Buitenlands beleid en defensie

Het plan herinnert aan de ambitie van België om de mensenrechten te verdedigen in al zijn buitenlandse beleidsacties; op Europees niveau streeft België naar een tweede “ambitieuze” fase (blz. 59) van de strategie inzake handicap en verbindt het er zich in het algemeen toe "Belgen met een handicap zichtbaar te maken in imagocampagnes en andere campagnes."

Op het vlak van defensie verbindt België zich ertoe te zorgen voor de re-integratie van militairen die arbeidsongeschikt zijn en rekening te houden met de handicap bij de voorbereiding van missies in het buitenland

B. Duidelijke verwachtingen

De aanbevelingen van de VN-experten aan België zijn heel duidelijk en vragen een concrete aanpak in verschillende dossiers:

“Een harmoniseringsproces op te starten teneinde de volledige nationale wetgeving aan te passen aan de verplichtingen van het Verdrag, om een plan met betrekking tot personen met een handicap goed te keuren en uit te voeren en om de volwaardige participatie van personen met een handicap en de organisaties die hen vertegenwoordigen in deze processen te garanderen”.

“De nodige middelen te voorzien voor de ondersteuning van de gezinnen van kinderen met een handicap,”

“Een juridisch kader met duidelijke en verplichte doelstellingen op het vlak van toegankelijkheid, waaronder de toegankelijkheid van gebouwen, wegen en vervoer, diensten en informatie- en communicatietechnologieën. (...) een concrete kalender voor die monitoring en in de evaluatie (...) ook sancties (...) met een nationaal plan en duidelijk becijferde doelstellingen op korte, middellange en lange termijn. (...) Daarbij hoort ook de toegang tot gebarentaal voor doven en slechthorenden in (...) de procedures in het kader van de toepassing van de wet en de gerechtelijke procedures”.

“Plannen met duidelijke tijdschema's, bevoegdheden, budgetten en controlemechanismen om het openbaar vervoer toegankelijk te maken”

“Alle vormen van vervangende besluitvorming af te schaffen en te vervangen door maatregelen voor ondersteunde besluitvorming die de wil en voorkeur van personen met een handicap respecteren”

“Dringend iets doen aan de overbevolking in gevangenissen en detentiecentra, en zorgen voor adequate ondersteunende maatregelen om re-integratie in de gemeenschap te vergemakkelijken”.

De NHRPH bracht vorig jaar het advies 2025-19 uit ook met duidelijke verwachtingen:

Vervangen van de personeelsleden die vertrokken zijn bij het secretariaat van de NHPH, zo niet komt de adviesfunctie in gevaar.
Hoog tijd om het platform Adviesraden ad hoc een secretariaat te verschaffen. Het Federaal Actieplan Handicap moet ambitieus en bindend zijn, waar nodig via de Interministeriële conferentie en het interfederaal plan Handicap.
Motiveringsplicht wanneer een advies niet wordt gevolgd.
Een inhaalbeweging om de rechten van personen met een handicap gelijk te trekken (tenuitvoerlegging van artikel 22ter van de Grondwet) en discriminatie te bestraffen wanneer deze zich voordoet. De opmerkingen die de VN-experten aan België hebben overgemaakt, moeten op zijn minst volledig en adequaat worden beantwoord in het Federaal Actieplan Handicap.
Gewaarborgde en menswaardige middelen van bestaan Hervorming van de wet van 27 februari 1987 inzake de tegemoetkomingen voor personen met een handicap nl.,
1. de inkomensvervangende tegemoetkoming optrekken tot minstens het niveau van de Belgische armoedegrens.
2. De afgeleide rechten mogen niet verdwijnen.
3. Werk aanmoedigen, rekening houdend met de multifactoriële oorzaken van inactiviteit.
4. Betere bescherming bieden bij onvoorziene omstandigheden. De IVT moet direct beschikbaar zijn zodra een persoon met een handicap zonder arbeidsinkomsten valt. De IT moet de kosten dekken die voortvloeien uit een omgeving die ernstig tekortschiet op het gebied van toegankelijkheid en extra kosten met zich meebrengt
5. Vrije keuze van woonplaats zonder vormen van cohousing (samenwoning) te bestraffen.
De toegang tot het minimumpensioen verzekeren, rekening houdend met een onderbroken carrière wegens ziekte of handicap of wegens de zorg voor personen met een handicap.
Geen uniformisatie via BelRAI (zorg evaluatietool) en IFC.
Interactie tussen het Federaal Actieplan Handicap en het Federaal Actieplan Armoedebestrijding.
Strijd tegen de non-take up van rechten: de toegang tot informatie verbeteren in een samenleving die in toenemende mate gedigitaliseerd: altijd Meerdere volwaardige niet-digitale alternatievenvoorzien en toegankelijke taal / FALC / easy-to-read veralgemenen.
Ondersteuning van werk van personen met een handicap en van hun familie: inzetten op redelijke aanpassingen, flexibele werktijden, toegankelijkheid, jobcoaching en aansprakelijkheid van de werkgevers, in alle sectoren positieve acties en sensibilisering verplichten, de bestaande CAO’s herevalueren. Zie positienota Tewerkstelling van de NHRPH (09/02/2026).
Een ONE STOP SHOP: de IMC Handicap moet een centraal punt creëren waar belanghebbenden worden geïnformeerd over hun rechten en het niveau van de steun inzake tewerkstelling.
De nodige wetgevende en beleidsmaatregelen voorzien om ouders van personen met een handicap in staat te stellen hun kinderen binnen het gezin op te voeden zonder de arbeidsmarkt te moeten verlaten. Mantelzorgersstatuut inhoudelijk en sterk maken.
Hervorming van de wet van 17/03/2013 inzake bewindvoering. Artikel 12 van het UNCRPD vraagt DRINGEND alle vormen van vervangende besluitvormingaf te schaffenen te vervangen door ondersteunde besluitvorming. Versterk begeleiding door de vrederechters.
Aandacht voor de negatieve gevolgen voor personen met een handicap en zieke personen in het kader van de strijd tegen de opwarming van de aarde.
Digitalisatie en artificiële intelligentie zijn geen antwoord op alle behoeftes: zie positienota ‘Artificiële intelligentie en gezondheidszorg (09/02/2026) en nota digitale kloof
1. Maak van de digitale aanpassing gebruik om het begrip handicap en de specificiteit en noden van personen met een handicap te integreren in de “sandboxes” zodat ook daar inclusie bestaat van bij het begin.
2. Waak erover dat er ook altijd een persoonlijke en niet-digitale dienstverlening voorhanden is alsook menselijke controle van (generatieve) artificiële intelligentie.
3. Controleer en bestraf de ontwikkeling van discriminerende applicaties.
4. Gebruik gezondheidsgegevens enkel in het belang van de patiënt. Gelijke en betaalbare toegang tot gezondheidszorg: werk verschillen in hospitalisatieverzekeringen weg. Voorzie monodisciplinaire logopedie naast multidisciplinaire logopedie naargelang de behoefte van de persoon met een handicap. Hervorm de nomenclatuur zodat alle zorgen toegankelijk zijn.
Het beroep ‘tolk gebarentaal’ als knelpuntberoep (tekort aan tolken)
Verbod op vrijheidsberoving en onbeperkte opsluiting wegens een handicap. Zie ook de positienota Internering van de NHRPH.
Actieve politieke participatie, zoals het ondersteunen van kandidaten met een handicap. Zie de positienota van de NHRPH: Deelname aan het politieke leven - Verkiezingen.
Alle openbare gebouwen én alle openbare diensten toegankelijk; aanpassingen voor personen met een handicap bij renovatie en toepassing van het principe van universal design: standaardisering van criteria voor aangepaste woningen; een menselijk alternatief en persoonlijke assistentie in elk openbaar gebouw en in elke communicatie met de burger.
Toegankelijk openbaar vervoer, met toegankelijke stations en haltes, toegankelijke treinwagons, vlotte assistentie, vlotte overgangen tussen verschillende vervoerswijzen en een toegankelijke ticketverkoop.

4. ADVIES

Algemeen is de situatie als volgt:

Nr.	Aanbeveling NHRPH	Terug te vinden in ontwerp?	Beoordeling	Lacune / Opmerking
1	Mensenrechtenbenadering (UNCRPD als referentiekader)	Ja	✅ Gevolgd	Expliciete verwijzing aanwezig
2	Integratie VN-aanbevelingen 2024	Ja (algemene verwijzing)	⚠️ Gedeeltelijk	Geen systematische vertaling aanbeveling → maatregel
3	Handistreaming als transversaal principe	Ja (conceptueel)	✅ Gevolgd op principe	Weinig concrete instrumenten
4	Structurele handistreaming in alle kabinetten en administraties	Beperkt	❌ Niet structureel uitgewerkt	Geen verplicht contactpunt per administratie
5	Versterking secretariaat NHRPH (personeel)	Nee	❌ Niet gevolgd	Probleem uit advies niet opgelost
6	Structurele betrokkenheid NHRPH bij uitvoering en evaluatie betrekken	Beperkt	⚠️ Gedeeltelijk	Participatie vermeld, maar geen formele rol in monitoring
7	Motiveringsplicht bij niet-volgen adviezen	Nee	❌ Niet gevolgd	Geen dergelijke bepaling in draft
8	Versterking IMC Handicap	Beperkt	⚠️ Gedeeltelijk	Samenwerking vermeld, geen concrete versterking
9	Screening regelgeving op UNCRPD-conformiteit	Nee	❌ Niet gevolgd	Geen plan voor globale regelgevingsscreening
10	Hervorming wet 1987 (menswaardig inkomen)	Ja (als beleidsdoel)	⚠️ Gedeeltelijk	Ambitie aanwezig, maar weinig detail
11	IVT minstens op armoedegrens	Niet expliciet	❌ Niet duidelijk gevolgd	Geen expliciete armoedekoppeling
12	Werk stimuleren zonder rechtenverlies	Ja	✅ Grotendeels gevolgd	Progressief cumulmechanisme voorzien
13	Flexibele combinatie arbeid en IVT	Ja	✅ Gevolgd op beleidsniveau	Uitwerking nog onduidelijk
14	Toegankelijkheid federale gebouwen	Ja	✅ Gevolgd	Universal Design en renovatiebeleid
15	Toegankelijk openbaar vervoer	Ja (prioriteit)	⚠️ Gedeeltelijk	Geen volledige systematische aanpak
16	Niet-digitale toegang tot dienstverlening	Beperkt	⚠️ Gedeeltelijk	Digitale inclusie vermeld, fysiek minder goed uitgewerkt
17	Bestrijding non-take-up	Beperkt	⚠️ Gedeeltelijk	NTU vermeld maar weinig concrete maatregelen
18	Noodplanning aangepast aan handicap	Nauwelijks	❌ Niet zichtbaar	Geen specifieke noodplannen
19	Geweld tegen vrouwen met handicap	Zeer beperkt	❌ Onvoldoende zichtbaar	Geen aparte structurele as
20	Ondersteunde besluitvorming (hervorming bewindvoering)	Niet structureel	❌ Niet zichtbaar	Geen hervormingsplan art. 12 UNCRPD
21	ONE STOP SHOP werk	Niet expliciet	❌ Niet gevolgd	Geen centraal loket voor werkrechten
22	Versterking Unia en klachtenmechanismen	Beperkt	⚠️ Gedeeltelijk	Geen specifieke maatregelen
23	Transparant evaluatie- en rapporteringsmechanisme	Beperkt	⚠️ Gedeeltelijk	Evaluatie niet duidelijk gestructureerd
24	Bindend, ambitieus en middelen-onderbouwd plan	Nog onduidelijk	⚠️ Onvoldoende uitgewerkt	Budgettaire koppeling ontbreekt

De NHRPH erkent de geleverde inspanning en is zeker verheugd enkele lang verhoopte maatregelen opgenomen te zien in het plan, zoals het schrappen van het stemrecht van de checklist voor de vrederechters, het behoud van monodisciplinaire logopedie, de hervorming van de wet van 1987, ….

Maar het mocht veel ambitieuzer, zeker gezien de broodnodige inhaalbeweging waarop ook het VN-Comité hamert.

Structurele punten blijven open (armoederisico, toegang tot rechten, sanctiemechanismen, monitoring, toegankelijkheid, begeleiding).

Voor veel maatregelen (hervorming van de wet van 1987, tewerkstelling, opleiding, enz.) ontbreekt een link met de deelstaten en de noodzakelijke boodschap om samenwerkingsovereenkomsten met hen te sluiten.

Opmerkingen en verwachtingen van de NHRPH per thema en maatregel:

1. Goed bestuur

1.1. Hervormingsfederalisme en democratische vernieuwing - Maatregel 1 tot en met 7

Algemene verwachting: het plan, dat de obstakels erkent die verband houden met de “complexiteit van onze staatsstructuur” (p. 11), zou verder moeten gaan dan deze constatering en zich moeten inzetten om actief aan deze situatie te werken vanuit het oogpunt van het handicapbeleid, met name via de IMC Handicap, maar ook door de behoeften van personen met een handicap te integreren in de andere IMC's (werk, mobiliteit, enz.). In dit stadium wijst de NHRPH op ten minste vier dossiers die dringend prioriteit hebben op het niveau van de IMC's:

de terugkeer naar de arbeidsmarkt van personen met een handicap;
de hervorming van de tegemoetkomingen (wet van 27 februari 1987);
de noodzaak van een plan ter ondersteuning van mantelzorgers;
de planning van de toegankelijkheid van de omgeving.

Er is een concrete impuls nodig van de IMC Handicap met een duidelijk tijdsdoel. Er moeten werkgroepen worden opgericht die zorgen voor integratie op alle bevoegdheidsniveaus van het land, zo niet zullen de hervormingen op federaal niveau negatieve gevolgen hebben voor de burger. Er had ook moeten worden voorzien in een screening van de bestaande wetgeving, op zijn minst op basis van de aanbevelingen van de VN-deskundigen en de aanbevelingen van Unia.

Maatregel 2. Het belang van betrouwbare statistieken is een uitdaging: de gegevens moeten coherent zijn en het mogelijk maken om de werkelijke behoeften te meten.

Maatregel 3. Het is dringend noodzakelijk om de NHRPH te versterken: sinds enkele jaren worden vertrekkende medewerkers niet vervangen. Er moeten structurele oplossingen komen die het secretariaat in staat stellen zijn adviesfunctie uit te voeren in een handistreaming-benadering.

Maatregel 6a). Het schrappen van het stemrecht van de lijst van de vrederechter is een langverwachte maatregel. De NHRPH vraagt ook dat de minister van Justitie de samenhang en de aanpak van de lijst, maar ook van het begeleidingssysteem voor personen met een handicap in zijn geheel herziet. Zie in dit verband de aanbevelingen naar aanleiding van de evaluatie van de wet van 2013 inzake de rechtsbekwaamheid (rapport Wuyts-Dandoy).

Maatregel 6b). De NHRPH vraagt om betrokken te worden bij het denkproces en het opstellen van regelgeving om de uitoefening van politieke rechten effectief te maken.

Maatregel 7. De toegankelijkheid van het stemrecht voor personen met een handicap is een dringende kwestie. De alternatieven voor het traditionele stemmen in het stemlokaal moeten tegen 2029 worden uitgewerkt om de deelname van kiezers die zich niet kunnen verplaatsen te garanderen.

De NHRPH heeft een dossier opgesteld rond toegankelijke verkiezingen en vraagt o.a.

De mogelijkheid van online stemmen
Toegankelijke stembureaus in toegankelijke gebouwen en omgeving
Speciale aandacht voor personen met een visuele handicap die nog steeds niet autonoom kunnen stemmen
Vrije keuze van vertrouwenspersoon (dus niet systematisch de voorzitter van het kiesbureau of aangeduid door de voorzitter van het kiesbureau)
Alle info in toegankelijke formaten
Toegankelijke stemcomputers met bijzondere aandacht voor visuele handicap (headset, spraakfunctie, geen touchscreen enz. Zie advies 2026-04)

1.2. Toegankelijkheid en universeel ontwerp - Maatregel 8 tot en met 12

Algemene verwachting: de toegankelijkheidsregels van gebouwen zijn een regionale materie. Daarom vraagt de NHRPH om steeds en overal de strengste regionale norm te hanteren. Dat komt de uniformiteit en de toegankelijkheid voor allen ten goede.

Bij de Regie der Gebouwen loopt al enkele jaren een beloftevol, maar moeizaam vorderend project voor het toegankelijk maken van overheidsgebouwen.

De eerste stap is de beschrijving van de toegankelijkheid van de gebouwen. Maar dat mag uiteraard alleen maar een eerste stap zijn. Het einddoel moet zijn dat alle openbare gebouwen toegankelijk zijn voor iedereen. De Regie der Gebouwen moet de dynamiek dus volhouden en zelfs versnellen. Daarom is de NHRPH blij met Maatregel 10 - Opgedreven inspanningen en actieplan om de toegankelijkheid van de federale overheidsgebouwen te garanderen voor personen met een handicap.

Ook de dienst die het gebouw betrekt moet zijn diensten in het gebouw toegankelijk maken.

De NHRPH vraagt om niet te kiezen voor een minimale invulling van de EU-regels, want dat is een hypotheek op de toekomst. Wees ambitieus!

AANDACHTSPUNT: Het onthaal en de diensten in de gebouwen moeten ook steeds menselijke assistentie aanbieden, ook bij toegankelijke gebouwen of diensten.

AANDACHTSPUNT BPOST : Niet alleen zijn er in het recente verleden veel postkantoren gesloten, ook de toegankelijkheid van de nog bestaande postkantoren laat vaak te wensen over:

Niet in overeenstemming met de Europese en regionale regels
In een ontoegankelijke omgeving (bijv. drempels, onveilige verkeerssituatie voor blinde personen enz.)
Beschermde gebouwen met bijv. trappen of zware deuren waar geen aanpassingen mogen gebeuren.

Uiteraard mogen dat geen excuses zijn voor een ontoegankelijke dienstverlening. Indien een gebouw en de omgeving niet toegankelijk zijn of kunnen worden, moet er een gebouw worden gezocht dat wel voldoet. Dat geldt ook voor de partners van bpost: kiosken, benzinestations, kruideniers enz. die ook pakketten ontvangen voor klanten en postfuncties vervullen (bijv. postzegelverkoop). Deze winkels zijn voorlopig aan minder strenge toegankelijkheidsnormen onderworpen. Bpost mag hier echter niet zijn handen in onschuld wassen, want bpost gaat de partnerschappen aan en moet toegankelijkheid eisen.

Maatregel 8

Maatregel 8 is positief (volledig toegankelijkheid van alle openbare gebouwen tegen 2036), maar is nogal vrijblijvend geformuleerd: ‘initiatieven nemen’. Welke?

Hierbij alvast enkele aandachtspunten:

strengste regionale normen toepassen
Europese regels ambitieus toepassen
regels bindend maken en sancties voorzien
Het controleorgaan de middelen geven die nodig zijn voor de werking van de dienst
Bij het bepalen van prioriteiten voorrang voor diensten die burgers ontvangen
(potentiële) werknemers met een handicap niet vergeten

Maatregel 9

De oefening is nuttig, maar mag niet vrijblijvend zijn. Controle en sancties zijn nodig. Zie ook opmerkingen bij Maatregel 8.

Maatregel 10

Dit is een eerste voorbereidende stap: het in kaart brengen van de situatie. Hier mag het werk niet stoppen.
Idem
Over welke gehuurde gebouwen gaat het dan? Welke werken zijn daar mogelijk?
Regels volgen. Zie bijv. advies 2018-21 voor wat betreft signaletica.
Waarop zullen de richtlijnen van Regie der Gebouwen worden gebaseerd? Kies voor een ambitieuze invulling van de Europese regels en kies ook steeds voor de strengste regionale regels in België. Bewaak ook de uniformiteit.
De informatie moet ook niet-digitaal beschikbaar zijn.
Dit moet een prioriteit zijn. De DG Personen met een handicap heeft een voorbeeldfunctie en ontvangt – vanzelfsprekend! - veel personen met een handicap.

Maatregel 11

De NHRPH is niet vertrouwd met Skeyes. Wat is Skeyes en wat houdt de toegewezen taak juist in?
Gaat dit enkel over de toegankelijkheid van de gebouwen van de luchthavens van ons land, zoals de website van Skeyes lijkt te suggereren?

Toegankelijkheid van digitale overheidsdiensten

Maatregel 12

“Recht op niet-digitale alternatieven” > De NHRPH vraagt om niet slechts één, maar minstens 3 niet-digitale kanalen voorzien: telefoon, post en een menselijk onthaal. Zie advies 2025-32.

Opgelet, steeds de erkende technische koepels aanspreken m.b.t. de noden van de personen met een handicap (PMH). Bijv.: het volstaat niet om een of twee willekeurige rolstoelgebruikers, een blinde en een dove persoon uit te nodigen om exhaustieve technische info over integrale toegankelijkheid te krijgen.

Zie positienota over artificiële intelligentie (09/02/2026).

f) Zie hiervoor Web Accessibility Directive

ONTBREEKT:

De NHRPH vraagt nog aandacht voor een thema dat hier niet wordt vermeld, nl. het sociaal internettarief (zie advies 2026-02).

De NHRPH geeft de voorkeur aan een sociaal forfait in plaats van vaste sociale formules.
Er is nood aan een simulator die de voor de persoon interessantste keuzes toont aan de hand van zijn behoeften en wensen.
De uiteindelijke keuze van het tarief moet bij de persoon liggen.

1.3. Inclusieve dienstverlening

De NHRPH juicht de initiatieven voor inclusieve dienstverlening toe. Het is goed dat alle ministers en federale diensten worden betrokken, maar er moet toch telkens een aansturende en opvolgende minister worden aangeduid, zo niet zal het project verwateren.

De NHRPH heeft zijn reserves en aanbevelingen inzake AI genoteerd in zijn positienota over artificiële intelligentie (09/02/2026). AI heeft ongetwijfeld interessante toepassingen, maar een menselijk contact en menselijke controle, bijv. bij de medische erkenning van handicap, blijven noodzakelijk.

Maatregel 13 tot en met 16

Maatregel 13

De NHRPH is een groot voorstander van begrijpelijke taal en juicht dit project toe.

De oefening moet voor alle openbare documenten gebeuren, en dat in de 3 landstalen: Nederlands, Frans en Duits.
Gebarentaal in Vlaams, Frans en Duits /gebarentaalbubbels- en vertolking
Eenvoudig taalgebruik (FALC)
Rekening houden met de toegankelijkheid voor brailleleesregels en andere apparatuur. Leesapparatuur voor blinde en slechtziende personen kan moeite hebben met bepaalde genderinclusieve schrijfwijzen en woordbeelden (bijv. met punten en/of schuine strepen in het woord om aan te geven dat het geschrevene zonder onderscheid geldt voor mensen die zich als vrouw, man, non-binair enz. identificeren). In dat geval zijn formuleringen wenselijk die de leesapparatuur niet hinderen.

Maatregel 14 Toegankelijke communicatieformaten.

Dit is een noodzakelijke maatregel. Opgelet, de werkelijkheid van personen met een handicap is complexer dan een buitenstaander zou kunnen denken.

Bijv.

Niet alle blinde personen beheersen braille.
Niet alle dove personen kunnen liplezen.
Communicatie met doofblinde personen is wel degelijk mogelijk (te informeren bij de persoon of begeleider).

c) Tolken.

Het tolkentekort is een groot probleem. Vooral aan Franstalige kant is de situatie precair.
Er moeten op zijn minst voldoende gebarentolken komen voor de 3 officiële landstalen.

Maatregel 15-16:

Dit zijn prima maatregels, maar belangrijker dan de verminderde tarieven is de toegankelijkheid van de culturele en wetenschappelijke instellingen: fysieke toegankelijkheid (hellingen, geleidelijnen enz.), audiofuncties, onder- of boventitels en gebarentaal, bijv. voor theater, expo’s enz.

2. Werk

2.1. Toegang tot de arbeidsmarkt voor personen met een handicap - Maatregel 17 tot en met 31

Algemene verwachting: het plan biedt een zeer goed kader voor de uitdagingen en ongelijkheden vanuit het oogpunt van personen met een handicap. Het somt een reeks belangrijke acties op die de nadruk leggen op aspecten die rechtstreeks verband houden met tewerkstelling, waaronder de noodzaak van een sociale dialoog met de sociale partners, de hervorming van het arbeidsrecht en de versterking van het recht op redelijke aanpassingen, maar ook tegemoetkomingen (wet van 27 februari 1987) om de combinatie van werk en de noodzakelijke sociale bescherming te waarborgen.

De NHRPH benadrukt ook de noodzaak om de belemmeringen voor de toegang tot werk op een meer transversale manier te onderzoeken: personen met een handicap die willen werken, worden geconfronteerd met een omgeving die is ontworpen voor valide mensen. De belemmeringen in verband met vervoer, de noodzaak om zorg en werk te combineren, (bij)scholing en begeleiding door de regio’s, de toenemende digitalisering, enz. mogen niet worden vergeten, anders is elke hervorming die erop gericht is zoveel mogelijk personen met een handicap aan het werk te krijgen, gedoemd te mislukken (zie positienota tewerkstelling 2026). Het gaat er ook om de hele problematiek van mantelzorgers in de discussie te integreren en invulling te geven aan het begrip ‘redelijke aanpassingen door associatie’ (zie advies 2026-09 en het standpunt van Unia). De terugkeer naar de arbeidsmarkt van personen met een handicap of ziekte, ongeacht het stelsel waaronder zij vallen, moet het voorwerp uitmaken van een interfederale aanpak en planning. Dit is een noodzaak als België zijn verbintenissen op Europees (Europees semester) en internationaal (UNCRPD) vlak wil nakomen. De NHRPH wijst ook op de bestaande organisaties en verenigingen die personen met een handicap begeleiden bij het vinden van werk en waarvan de rol en betrokkenheid structureel zouden moeten worden.

Maatregel 19: De begeleiding beperken tot de bevoegdheid van de ministers Vandenbroucke en Beenders is misschien te simplistisch. De NHRPH vraagt zich ook af in hoeverre deze begeleiding beperkt moet blijven tot de aanpak van het RIZIV: deze aanpak is namelijk veel te medisch en houdt niet (voldoende) rekening met de omgevingsdimensie.

Maatregel 20: getrapte IVT – de NHRPH spreekt zich in dit stadium niet uit over deze specifieke maatregel; de hervorming van de wet van 1987 op de uitkeringen vormt een geheel.

Maatregel 23: Zeer goede maatregel waarbij de NHRPH betrokken wil worden vanaf het moment dat de doelstellingen en verwachtingen worden geformuleerd.

Maatregel 24: Dit initiatief is langverwacht en essentieel.

Maatregel 24.2: De NHRPH vraagt om verder te gaan dan de fasen “informeren en sensibiliseren”; de kwestie van quota is een noodzakelijke stap, net zoals dat het geval was voor het waarborgen van de gendergelijkheid.

Het aanmoedigen van goede praktijken en het opzetten van een fonds ter ondersteuning van toegankelijk werk is een andere concrete maatregel die serieus moet worden overwogen (voorbeeld van Frankrijk).

2.2. Tewerkstelling van personen met een handicap in de publieke sector - Maatregel 31 tot en met 35

Algemene verwachting: De NHRPH heeft in 2025 twee adviezen - advies 2025-24 en advies 2025-26 - uitgebracht waarin wordt gewezen op de tekortkomingen van de maatregelen in het plan. Kan minister Matz hiervan kennisnemen en haar maatregelen dienovereenkomstig aanpassen?

Maatregel 34: Het expertisecentrum voor redelijke aanpassingen dat binnen BOSA zal worden opgericht, is een goed signaal: de staat benadrukt het belang dat hij hecht aan de uitdaging van toegankelijkheid. Zullen de gespecialiseerde verenigingen (zoals de regionale koepelorganisaties CAWaB en Inter) betrokken worden bij de evaluatie van de gebouwde omgeving? Zal de dienst de nodige middelen krijgen voor zijn taak, met inbegrip van opvolgingcontrole? Zijn er sancties voorzien bij niet-naleving? Zal er een informatieve website komen die ook kan dienen om particuliere initiatieven te stimuleren?

3. Welvaart veiligstellen voor PMH

3.1. Economie, koopkracht en consumentenbescherming - Maatregel 36 tot en met 42

PMH zijn op meerdere manieren kwetsbaar als consumenten: ontoegankelijke producten, ontoegankelijke communicatie en procedures (bijv. klachten), afhankelijkheid enz. Situaties waarbij een PMH niet autonoom kan handelen of beslissen moeten worden vermeden. Bijv. codes van betaal- en andere kaarten moeten meedelen aan anderen, delicate audioboodschappen zonder headset (bijv. auditieve bevestiging van afhaling van geld). Er is altijd een toegankelijke technische oplossing mogelijk.

Informatie- en sensibiliseringscampagnes (bijv. tegen oplichting) moeten specifiek worden afgestemd op de behoeften van PMH.

Maatregel 37

Dit is een positieve maatregel. De NHRPH vraagt daarbij o.a. het volgende:

Toegankelijke signaletica;
Geleiding voor blinde personen;
Visuele en auditieve informatie;
Live beschrijving van de match, ook in gebarentaal;
Speciale aandacht voor PMH bij het opstellen van de veiligheidsplannen:
- De PMH kunnen bereiken, fysiek en via toegankelijke communicatie.
- Bereikbaar zijn voor iedereen, ongeacht de handicap.
Betrek de sector en de regionale toegankelijkheidskoepels.

Toegang tot bankdiensten

Maatregel 39

Goede spreiding van geldautomaten;
Kleine en afgelegen dorpen niet vergeten;
Mogelijkheid tot assistentie voorzien (hulplijn, loket, ...);
Toegankelijke geldautomaten ((aansluiting voor) headset, keuze van coupures (ook voor blinde personen), geen touchscreen, etc.).

Energiecontracten en -leveranciers

PMH willen welingelicht en weloverwogen een energieleverancier kiezen die het beste aanbod heeft voor hun wensen en behoeften.

Maatregel 40

1 toegankelijk fysiek contactpunt?

Dan moet het toegankelijk zijn voor iedereen, met ruime openingsuren.
Ook bereikbaar via 3 niet-digitale kanalen (post, telefoon, fysiek onthaal).

Maatregel 41

De informatie moet ook via niet-digitale weg toegankelijk zijn.
Voorzie een betrouwbare simulator om de interessantste formules op korte en langere termijn (bijv. om verleidelijke promoties van korte duur correct te duiden) te bepalen, rekening houdend met de eventuele sociale tarieven waarop de persoon recht heeft.

3.2. Mobiliteit - Maatregel 43 tot en met 54

Algemene verwachting: voor veel personen met een handicap is mobiliteit een uitdaging wegens de ontoegankelijke omgeving en het niet altijd toegankelijke openbaar vervoer.

Treinverkeer

De overheid en de NMBS willen voorrang geven aan het toegankelijk maken van de grote stations, omdat zo de meeste mensen worden geholpen. De NHRPH begrijpt dat, maar wijst er wel op dat dat geen onschuldige keuze is. Doorgaans zijn het net de kleinere stations die het minst toegankelijk zijn (tenzij recent aangepast in het kader van werken). Dit zijn vaak ook afgelegen stations die voor mensen uit de buurt de enige mobiliteitsoptie is. De NHRPH is van mening dat alle stations toegankelijk moeten worden gemaakt.

Overigens is de toegankelijkheid van Gent-Sint-Pieters, toch een groot station, nog steeds een uitdaging voor PMH door de werkzaamheden die al vele, vele jaren duren.

Verder waardeert de NHRPH al jaren de goede samenwerking met de NMBS en het feit dat de NMBS de NHRPH vrij systematisch raadpleegt, via een werkgroep, maar ook via het Raadgevend Comité van de Treinreizigers en het Platform Toegankelijk treinverkeer. De NHRPH heeft ook goede contacten met Infrabel, maar zou het toch waarderen dat de verantwoordelijke toegankelijkheid van Infrabel systematisch aan de vergaderingen van de werkgroep zou deelnemen.

Maatregel 42

De NHRPH verneemt tevreden dat toegankelijkheid expliciet wordt opgenomen als aandachtspunt in het evaluatierapport. De NHRPH vraagt zich af of het dan ook op dezelfde hoogte komt als evaluatiecriteria stiptheid en veiligheid.

Maatregel 43

Het Platform Toegankelijke Treinverkeer had onder de vorige regering een beloftevol project rond multimodaliteit / intermodaliteit opgezet met de stakeholders, waaronder de NMBS, maar ook de andere aanbieders van openbaar vervoer in België. Dit is een belangrijke thematiek, want de gaten tussen de vervoerswijzen zijn een zeer groot obstakel voor autonoom reizen voor PMH. Dit thema moet dus actief blijven.

Maatregel 44

Betrek de NHRPH.

Maatregel 45

Nog relevant voor dit Plan? (2025).

Maatregel 46

Dit is een belangrijk, maar doorlopend project. De communicatie moet toegankelijk zijn voor iedereen en beschikbaar via de verschillende kanalen en communicatievormen (zie hoger).

Maatregel 47

Dit is een belangrijk, maar doorlopend project. De NHRPH is voorstander van assistentie in alle stations, en dit bij voorkeur (zo goed als) zonder reservatietermijn vooraf. Hoewel er elk jaar vooruitgang wordt geboekt, is assistentie in meer dan de helft van de stations nog niet mogelijk.

Maatregel 48

De NHRPH waardeert deze maatregel. De NHRPH hecht veel belang aan menselijke aanwezigheid, informatie en assistentie. De NHRPH heeft wel reserves in het kader van de aanpassing van de openingstijden van loketten. Betrek steeds de handicapsector.

Maatregel 49

De NHRPH stelt vast dat deze analyse al vele jaren loopt (zie ook openbaredienstcontract van de NMBS), maar nog geen concrete resultaten heeft opgeleverd. Nochtans zijn er mogelijkheden, bijvoorbeeld om betalingen aan boord (zonder meerkosten) toe te laten op vertoon van de European Disability Card (EDC).

Maatregel 50

De NHRPH heeft een naam van een SPOC bij Infrabel, maar die gaat nog niet in op de uitnodigingen voor de werkgroepvergaderingen van de NMBS en de NHRPH. Nochtans is de SPOC NMBS ook vragende partij om zijn evenknie bij Infrabel systematisch te ontmoeten. (Infrabel nodigt de NHRPH uit op de rondetafels, maar die vergaderingen gaan niet zo vaak over toegankelijkheid.)

Maatregel 51

De NHRPH waardeert deze maatregel en rekent op een correcte uitvoering.

Transport en verkeersveiligheid

De NHRPH heeft al meerdere adviezen uitgebracht in het kader van de aanpassing van de Code van de openbare weg. Een aantal van de eisen van de NHRPH zijn nog steeds niet ingewilligd:

Het behoud van zebrapaden in de zone 30 (voor de veiligheid en het comfort van blinde personen en geleidehonden)
Verkeerslichten met rateltikkers (voor blinde en slechtziende personen) en trilfunctie (voor doofblinde personen).

Maatregel 52

Er zijn heel wat PMH die de fiets gebruiken. Soms gaat het om een aangepaste fiets, zoals een driewieler. Blinde personen rijden graag mee achteraan op tandems. Het fietsvervoer moet dus veilig zijn.

De NHRPH huldigt het principe: voor iedereen een eigen, veilige plaats op de weg: auto’s op de rijbaan, fietsen op het fietspad, voetgangers op het trottoir. De NHRPH kreeg al meerdere meldingen van intimidaties en (bijna-)ongelukken door fietsen en steps op het trottoir die PMH en assistentiehonden in gevaar brachten. Controle en sancties zijn dus nodig.

Maatregel 53

De NHRPH heeft het project handyPark van nabij gevolgd en heeft er meerdere adviezen over uitgebracht. Het standpunt van de NHRPH is duidelijk: zolang er geen gratis sms-functie komt voor PMH met een parkeerkaart en hun eventuele chauffeurs-vrijwilligers (die vaak moeite hebben met digitale toepassingen), is de app geen afdoende oplossing voor PMH en onterechte boetes. Ook moet er een hulplijn zijn voor gebruikers die moeilijkheden ervaren met de app of met vragen zitten.
De NHRPH verzet zich ook tegen recente initiatieven als de parkeerkaart voor beperkte mobiliteit van korte duur en parkeerkaarten voor instellingen van PMH.
De NHRPH heeft geen bezwaren tegen een elektronische parkeerkaart voor PMH, zolang de fysieke ook blijft bestaan en geldig blijft.

3.3. Klimaat en milieu

Wanneer er vaker extreme weersomstandigheden voordoen, zoals hitte, aanhoudende droogte, branden of overstroming, zijn PMH kwetsbaarder dan anderen.

> zie dossier veiligheid van het Federaal Plan Handicap.

In de strijd tegen vervuiling en opwarming kan een toegankelijk openbaar vervoer een rol spelen.

> zie dossier mobiliteit van het Federaal Plan Handicap

4. Behoorlijke levensstandaard en sociale bescherming

4.1. Adequate en toegankelijke sociale bescherming - Maatregel 57 tot en met 65

Algemene verwachting: Personen met een handicap lopen een groter risico op armoede dan anderen, omdat hun inkomsten (IVT) doorgaans onder de armoedegrens liggen en de extra kosten in verband met een ontoegankelijke omgeving enorm zijn. Het is van essentieel belang dat alle maatregelen worden ontworpen om de sociale bescherming te vergroten en bij te dragen aan een waardig leven gedurende de hele levensloop: toegang tot inkomsten die boven de armoedegrens liggen en tot kwalitatief hoogwaardige en betaalbare diensten is een basisbehoefte.

De NHRPH zou het positief vinden om, vooral in het kader van het sociale beschermingsbeleid, absolute prioriteit te geven aan een algemene verbintenis van de regering om de non-take-up van sociale rechten te bestrijden, in combinatie met maatregelen zoals de versterking van niet-digitale informatiebalies en de ontwikkeling van gegevensstromen.

Zie commentaren over 1.2 en 1.3.

Maatregel 56: het verminderen van de pensioensopbouw zal de armoede nog vergroten in een levensfase waarin de zorgbehoeften vaak toenemen.

Maatregel 57: Zie opmerkingen over inclusieve en toegankelijke communicatie (hierboven).

Maatregel 58: Het pensioenstelsel gunstig maken voor re-integratie door pensioenrechten proportioneel toe te kennen op basis van de daadwerkelijke hervatting van het werk. Dit is om verschillende redenen een zeer verontrustende benadering vanuit het oogpunt van PMH:

1. Ter herinnering: in veel situaties waarin daadwerkelijk wordt gewerkt, kunnen PMH geen sociale rechten opbouwen. Bijvoorbeeld: beroepsopleidingscontracten (CAP), stages, vrijwilligerswerk ...

2. De reguliere arbeidsmarkt is zeer weinig inclusief en ook de sociale economie kan niet alle PMH die willen werken opvangen. Het daadwerkelijk hervatten van werk, ongeacht de vorm ervan, zou sociale rechten moeten genereren.

3. Veel personen met een handicap kunnen bovendien geen volledige loopbaan doorlopen en moeten stoppen met werken vóór de wettelijke pensioenleeftijd.

Het De hervorming van de regering gaat volledig voorbij aan deze realiteit, waartegen personen met een handicap niets konden doen.

Dit is een nieuwe dubbele straf (gedurende de theoretische arbeidsduur en op het moment dat het pensioen wordt ontvangen).

De NHRPH luidt de alarmbel en vraagt om een totale hervorming van deze maatregel, zoals overigens ook werd gevraagd tijdens een ontmoeting in september 2025 tussen het kabinet en de NHRPH.

Maatregel 59: helemaal niet duidelijk; een kopie van de recente hervorming van de OCMW's, die de kring van personen waarvan de middelen in aanmerking worden genomen voor de berekening van de steun, uitbreidt?

Wordt er rekening houden met de problematiek van ouders van kinderen met een handicap die gedwongen zijn hun werk geheel of gedeeltelijk op te geven om voor hun kind te zorgen en zo het gebrek aan aangepaste diensten te compenseren? Er is een impact op het pensioen. Er is ook een impact op het recht op werkloosheidsuitkering: vrijwillig minder gaan werken betekent het verlies van het recht op werkloosheidsuitkering.

Maatregel 62: Het gaat om het creëren van een volledig en duurzaam statuut dat alle profielen mantelzorgers ondersteunt, inclusief degenen die intensieve langdurige zorg verlenen die hun arbeidsvermogen op korte en middellange termijn, hun pensioen op lange termijn en hun toegang tot sociale rechten op continue basis hypothekeert. - zie advies 2026-09.

Maatregel 64: Hoe wordt de strijd gevoerd tegen de non-take-up van sociale rechten bij personen die geen zelfstandigen zijn?

Maatregel 65: Het sociale budget is sterk verminderd ten opzichte van eerdere welzijnsbudgetten; de twee geplande indexeringen zijn te zwakke compensatiemaatregelen.

Actie 69: Wat gebeurt er als er onvoldoende rechten zijn opgebouwd? Worden mensen dan aan hun lot overgelaten?

Maatregel 72 is niet voldoende. Hoe wordt gevolg gegeven aan de NTU-studie van 2024-2025 en de aanbevelingen van de NHRPH?

4.2. Federale tegemoetkomingen aan PMH - Maatregel 66 tot en met 74

Maatregelen 66 tot 73 worden regelmatig besproken door de NHRPH. De NHRPH is uitgenodigd om deel te nemen aan de werkgroepen en de klankbordgroep voor de hervorming.

4.3. Maatschappelijke integratie en armoedebestrijding - Maatregel 74 tot en met 78

Maatregelen 75 tot 78: De geplande betrokkenheid van de NHRPH wordt positief onthaald. De NHRPH dringt erop aan dat dit overleg al bij het begin van de beraadslagingen van start gaat: een advies aan het einde van een regelgevingsproces, zonder mogelijkheid om een ontwerp van reglementering te wijzigen, heeft geen enkel nut.

Maatregel 75: Rekening houden met de dimensie handicap binnen het Housing First Project. Bijv. toegankelijkheid en redelijke aanpassingen.

Maatregel 76: sociaal internetaanbod. Zie advies 2026-02.

Wat ontbreekt:

De NHRPH opnemen in de werkgroep die de modaliteiten moet bestuderen voor een sociaal register waarin alle vormen van sociale bijstand worden opgenomen
Maatregelen om de gezinssolidariteit te bevorderen en te voorkomen dat deze wordt benadeeld in het kader van het leefloon
De realiteit van zorg en terugval integreren in het “geïndividualiseerd traject voor sociale integratie” (PIS) dat bedoeld is om leefloonbegunstigden te activeren en hen te re-integreren op de arbeidsmarkt
Bonus-malusbeleid toegepast op de OCMW's: integratie van de specifieke kenmerken van werkzoekenden met een handicap om te voorkomen dat zij aan de kant worden gezet vanwege een langere begeleiding als gevolg van discriminatie op de arbeidsmarkt
De OCMW's verplichten om aan leefloonbegunstigden toegankelijke informatie ter beschikking te stellen, in easy to read, gebarentaal, toegankelijke websites, enz.

5. Gezondheidszorg - Maatregel 79 tot en met 84

Algemene verwachting: De NHRPH zou graag meer ambitie zien, namelijk een engagement voor toegankelijkheid in alle zorgsectoren, te beginnen met de ziekenhuizen (zie Welcome-dienst in de Citadelle-Luik), indien nodig in overleg met de deelstaten (IMC gezondheidszorg).

Er had ook aan moeten worden herinnerd dat in het kader van zorgtrajecten ook de kwaliteit van leven en de autonomie (UNCRPD, art. 19) – en de mogelijke afstemming op levenskeuzes, waaronder toegang tot werk - moeten worden gewaarborgd.

De situatie van de organisatie (frequentie, geschiktheid, enz.) van de thuiszorg moet ook ter discussie worden gesteld, omdat te veel mensen (hun beroep opgeven en) mantelzorger worden door een gebrek aan voldoende, geschikte en toegankelijke goederen en diensten aan huis.

Als de kwestie van toestemming een probleem is, dan geldt evenzeer voor de bescherming van de gegevens van patiënten met een handicap in het kader van de versnelde digitalisering. De verbetering van de cyberveiligheid van zorginstellingen moet ook worden ondersteund. De gevolgen van diefstal van persoonsgegevens, met inbegrip van gevoelige gegevens, zijn potentieel enorm voor zorgontvangers (zie de positienota van de NHRPH over artificiële intelligentie (09/02/2026)).

Maatregel 78: moet voorzien in toegankelijkheid van informatie (FALC, gebarentaal, toegankelijkheid van websites) en een specifieke, aangepaste opvang voor personen met een handicap.

Wat ontbreekt:

Herziening van artikel 100 van de wet betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen gecoördineerd op 14 juli 1994
Maatregelen ter bestrijding van de digitale kloof in het kader van de digitalisering van de gezondheidszorg
Bescherming van gevoelige gezondheidsgegevens en ondersteuning van de cyberveiligheid van ziekenhuizen
Uitbreiding van het interfederale plan “Chronische ziekten” naar alle personen met een handicap

6. Veiligheid en gelijkheid voor de wet

6.1. Veiligheid - Maatregel 85 tot en met 95

Algemene verwachting:

Maatregelen 84 tot en met 95 zijn zeer welkom.

Maatregel 84

Hoe wordt de digitale melding van niet-spoedeisende – maar ook van spoedeisende - situaties georganiseerd?

Maatregel 85

Welke rol is er weggelegd voor de EDC-kaart?

Maatregel 86

Rekening houden met alle soorten handicaps.

Noodsituaties

ONTBREEKT: lanceren van lijst van PMH die hulp nodig hebben bij noodsituatie (vrijwillige intekening) en toevoegen aan noodplannen voor evacuatie of contactname.

Maatregel 94: contacteren van doofblinde personen in geval van ramp: bijv. specifieke trilfunctie.

6.2. Justitie en gelijkheid voor de wet - Maatregel 96 tot en met 101

Algemene verwachting: In de uitvoeringsmaatregelen ontbreekt duidelijk de menselijke dimensie van de begeleiding van justitiabelen. Videoconferenties kunnen weliswaar bepaalde verplaatsingen vermijden, maar bieden geen oplossing voor de begrijpelijkheid van rechten en procedures. Het is verontrustend om te zien dat digitale technologie een belangrijke rol krijgt toebedeeld als toegangspoort tot justitie, terwijl mensen vaak behoefte hebben aan menselijke begeleiding. In dit opzicht is de online hulpdienst Justhelp een volstrekt ontoereikende maatregel, aangezien deze zich per definitie beperkt tot het begeleiden van internetgebruikers.

De NHRPH zou graag bevestigd zien dat de rechtbanken en hoven een hoge prioriteit krijgen in het kader van het plan om de gebouwen van de Regie der Gebouwen toegankelijk te maken.

De NHRPH vraagt om zo snel mogelijk te worden betrokken bij het project “klare taal” – dat blijkbaar al is gestart – om de brieven van Justitie aan burgers begrijpelijker te maken.

Het is ook essentieel dat de minister een opleidingsplan opstelt voor magistraten en griffiers om hen bewust te maken van de behoeften van personen met een handicap, zoals de VN suggereert.

Ten slotte betreurt de NHRPH dat het idee van “multidisciplinaire sociale diensten” binnen de vredegerechten om financiële redenen niet is overgenomen. Dit is een zeer negatief signaal aan het adres van de hele bevolking: ter herinnering, rechtsbescherming betreft niet alleen personen met een handicap, maar ook alle personen die in meer of mindere mate begeleiding nodig hebben bij het beheer van hun vermogen of hun persoon. Het fenomeen van “volledige digitalisering” maakt de procedures niet eenvoudiger, maar juist ingewikkelder en sluit een groot aantal mensen uit, zelfs jongeren die volledig “valide” zijn.

Maatregel 96 c)

Zowel telefoon, klassieke post als fysiek onthaal aanbieden als niet-digitale toegang

Maatregel 97 a). Deze maatregel heeft een tweeledig aspect

Hij is welkom omdat hij echt essentieel is vanuit het oogpunt van gezinnen. Een groot aantal familiale bewindvoerders zien af van hun mandaat omdat de (digitale) rapportageprocedure niet toegankelijk genoeg is. Het zou ook wenselijk zijn om deze maatregel uit te breiden naar andere rechtsgebieden om PMH's, maar ook andere personen die ver afstaan van procedurele formaliteiten, te begeleiden.

Maar de maatregel is volstrekt ontoereikend gezien de vaststelling van het kabinet zelf – zie pagina 51 van het plan: “het regime van bijstand (wordt) amper benut en (…) de mogelijkheden tot maatwerk op basis van de mogelijkheden en noden van personen met een handicap zeer beperkt (worden) gebruikt door vrederechters, die een erg hoge werkdruk kennen”. De minister moet verder gaan dan het wettelijk verankeren van het steunpunt “bescherming”, zij moet ervoor zorgen dat de vrederechters voorzien in begeleidende maatregelen bij de besluitvorming in plaats van de uitoefening van een reeks rechten simpelweg te verbieden. Het rapport Wuyts-Dandoy stelt een reeks concrete maatregelen voor. De minister moet hiermee aan de slag gaan en, ook al ligt de prioriteit bij bezuinigingen, het initiatief nemen om de belanghebbenden rond de tafel te brengen om de uitvoering te bespreken van een paradigmaverschuiving die niets met economie te maken heeft, maar wel met een elementaire kwestie van toegang tot rechten.

Het aantal plaatsen in aangepaste zorginstellingen voor gedetineerden verhogen en al deze mensen dringend uit de gevangenissen halen.

6.3. Gelijke kansen en non-discriminatie - Maatregel 102 tot en met 105

Algemene verwachting: de NHRPH acht het essentieel om het begrip ‘redelijke aanpassingen door associatie’ wettelijk vast te leggen. Dit begrip is overigens erkend op supranationaal juridisch niveau. De NHRPH sluit zich volledig aan bij het standpunt van Unia, dat in dezelfde richting gaat: de minister voor Personen met een handicap moet de hervorming in gang zetten.

Maatregel 102. Het niet naleven van redelijke aanpassingen in het kader van bouw- of renovatiewerkzaamheden wordt momenteel niet vervolgd door het parket en onvoldoende bestraft door de rechtbanken. Unia zorgt voor een essentiële bewustmakingscampagne en ondersteunt voor de rechtbank symbolische zaken die een noodzakelijke paradigmaverschuiving vereisen. De NHRPH verwacht van minister Beenders dat hij de duidelijke verplichting tot redelijke aanpassingen in het toegankelijkheidsplan dat hij tegen 2036 voor ogen heeft, herhaalt en ondersteunt.

De NHRPH vraagt om strenger op te treden tegen verzoeken om uitzonderingen onder het voorwendsel dat het verzoek niet redelijk is + controle en sancties.

Maatregel 103: interessante benadering.

Verbod op gedwongen sterilisaties van PMH's en sancties bij overtreding.

6.4. Asiel en migratie - Maatregel 106 tot en met 109

Algemene verwachting: Het is van essentieel belang ervoor te zorgen dat alle procedures en contacten met vluchtelingen met een handicap op een duidelijke en toegankelijke manier verlopen.

7. Buitenlands beleid en defensie

7.1. Buitenlands beleid - Maatregel 110 tot en met 113

Geen bijkomende verwachtingen bij de voorgestelde maatregelen.

7.2 Defensie - Maatregel 114 tot en met 116

Geen bijkomende verwachtingen bij de voorgestelde maatregelen.

Conclusie:

In het algemeen herinnert de NHRPH aan zijn talrijke positienota's en adviezen waarin de verwachtingen van personen met een handicap worden uiteengezet en de gewenste beleidslijnen worden toegelicht.

Digitalisering is een valse oplossing op het vlak van toegankelijkheid (zie de studie van de Koning Boudewijnstichting, die wijst op de toenemende digitale uitsluiting van personen). Elke persoon met een handicap of “valide” burger heeft op alle gebieden van het leven recht op hulp en begeleiding: een menselijk loket, een maatschappelijk werker of een contactcentrum met toegewijde en efficiënte medewerkers zullen altijd nodig blijven; zij maken het ook mogelijk om de toegang tot rechten te verbeteren. De staat moet het goede voorbeeld geven

Elke persoon met een handicap heeft behoefte aan participatie en inclusie: elke minister en elke overheidsdienst moet op zijn of haar bevoegdheidsniveau de belemmeringen voor deze participatie in kaart brengen en de nodige aanpassingen ontwikkelen om deze belemmeringen weg te nemen.

Verder wenst de NHRPH structureel betrokken te worden en in de weken die volgen op de goedkeuring van het plan een vraag om medewerking te krijgen van elke minister rond de uitwerking van de voorziene maatregelen.

Vanuit het oogpunt van burgerparticipatie is het ook belangrijk om het plan ook in het Duits te vertalen en een gemakkelijk te lezen versie en een versie in gebarentaal te voorzien.