Advies 2026/01

Het secretariaat van de Nationale Hoge Raad voor Personen met een Handicap (NHRPH) kampt momenteel met een aanzienlijk personeelstekort.

Het directiecomité van de Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid heeft op 9 mei jongstleden beslist dat er geen vervanging komt voor medewerkers die niet langer voor het secretariaat werken.

Dit maakt het voor de NHRPH erg moeilijk om zijn opdracht als adviesorgaan naar behoren uit te voeren. Concreet betekent dit dat de NHRPH de voorziene termijnen voor het afleveren van zijn adviezen noodgedwongen moet verlengen.

Advies nr. 2026/01 van de Nationale Hoge Raad voor Personen met een Handicap (NHRPH) betreffende het Actieplan Fusie FOD Werk, Arbeid en Sociaal overleg (WASO) - FOD Sociale zekerheid (SZ) – POD Maatschappelijke integratie (MI).

Uitgebracht tijdens de plenaire vergadering van 16/03/2026, op verzoek van de voorzitters van de FOD Sociale Zekerheid, de FOD WASO en de POD Maatschappelijke Integratie bij brief van 03/03/2026.

Lees de samenvatting van het advies

1. ADVIES BESTEMD

Ter opvolging aan de voorzitters van de FOD Sociale Zekerheid, de FOD WASO en de POD Maatschappelijke Integratie
Ter opvolging aan de heer Rob Beenders, minister van Consumentenbescherming, Sociale Fraudebestrijding, Personen met een Handicap en Gelijke Kansen
Ter informatie aan de heer Frank Vandenbroucke, vice-eersteminister en minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, belast met armoedebestrijding
Ter informatie aan de heer Bart De Wever, eerste minister
Ter informatie aan Unia
Ter informatie aan het Coördinatiemechanisme van het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap

2. ONDERWERP

Actieplan dat fungeert als een volledig transformatieplan, voorzien van een tijdschema, dat moet leiden tot de fusie van de 3 departementen op 1 januari 2029.

3. ANALYSE

Het actieplan voor de oprichting van de nieuwe FOD Werk en Sociale Bescherming definieert de volgende doelstellingen en prioriteiten om de fusie, gepland voor januari 2029, te doen slagen.

Belangrijkste doelstellingen

Versterking van expertise en beleidscoherentie: synergie creëren tussen tewerkstelling, sociale zekerheid en sociale integratie om armoede beter te bestrijden en de arbeidsparticipatie te verhogen
De dienstverlening aan burgers en ondernemingen verbeteren: de toegang tot rechten vereenvoudigen, met name voor kwetsbare personen
Het niet-opnemen van uitkeringen (non-take-up) tegengaan en de harmonisatie van de gehanteerde begrippen bevorderen
Werk als hefboom voor inclusie door meer in te zetten op haalbaar werk en aangepaste trajecten voor langdurig zieken, werklozen of personen met een handicap.
Strijd tegen sociale fraude: het beleid en de inspecties coördineren voor een doeltreffender regelgevend kader
Optimaliseren van middelen: schaalvoordelen realiseren zonder kerntaken in gevaar te brengen.

Strategische prioriteiten

Fysieke samenvoeging: alle diensten tegen eind 2028 verhuizen naar de Finance Tower (Finto) in Brussel om een gemeenschappelijke cultuur te bevorderen.
IT-integratie: IT-systemen op elkaar afstemmen en de bedrijfscontinuïteit waarborgen.
Verandermanagement: medewerkers begeleiden via een “Change Management”-structuur.
Harmonisatie van processen: de werkmethoden en kwaliteitsmanagementsystemen (ISO-normen) binnen de nieuwe structuur op één lijn brengen.

4. ADVIES

De NHRPH is van mening dat de beleidskeuze voor deze fusie, vanuit het oogpunt van de situatie van personen met een handicap, minimaal twee prioriteiten moet meenemen:

De kwaliteit van de dienstverlening aan burgers in het algemeen en aan personen met een handicap in het bijzonder
De noodzaak om de volwaardige adviserende functie van de NHRPH te waarborgen.

Wat betreft de kwaliteit van de dienstverlening aan de burger

De NHRPH verwacht:

dat de belemmeringen voor tewerkstelling en de ontoegankelijkheid van de arbeidsmarkt daadwerkelijk worden weggenomen, maar ook een concrete toezegging voor een betere sociale bescherming van mensen die geen – of onvoldoende – toegang hebben tot de arbeidsmarkt. Deze bescherming moet zowel tijdens de tewerkstelling als ook bij pensionering worden gewaarborgd (waarbij synergieën met de Federale Pensioendienst wenselijk zijn)
Wat betreft de harmonisatie van de medische evaluatie: naast dit momenteel gangbare idee (zie met name de opdrachten van het College voor Socialeverzekeringsgeneeskunde inzake arbeidsongeschiktheid, zie de hervorming van de wet op de tegemoetkomingen van 27 februari 1987), moet het erom gaan de rechten die door de verschillende stelsels van sociale zekerheid en sociale bescherming worden voorzien, soepeler op elkaar af te stemmen. Deze harmonisatie in het kader van specifieke stelsels die verschillende doelstellingen nastreven, mag niet leiden tot een vermindering van de sociale bescherming.
De strijd tegen “Non-Take-Up” (niet-gebruik van rechten) mag geen afbreuk doen aan de naleving van de AVG.

De NHRPH heeft ook grote bezorgdheden:

Risico op ontmenselijking: Het plan legt enorm de nadruk op IT- (en digitale) integratie en kwaliteitsbeheer (ISO-normen). Voor een kwetsbare doelgroep bestaat het risico dat de overheid een “dossierfabriek” wordt waar menselijk contact en gepersonaliseerde analyse op de achtergrond raken.
Digitale kloof: De nadruk op een “geïntegreerde IT-omgeving” en digitalisering kan burgers uitsluiten die niet over de nodige vaardigheden of apparatuur beschikken (een risico dat al in de SWOT-analyse van het plan is vastgesteld).
Budgettaire druk: Het plan voorziet in structurele besparingen. Deze besparingen mogen geen invloed hebben op de “eerstelijnsdiensten”, noch op de diensten van DG Personen met een handicap (DG HAN) die al te maken hebben met onaanvaardbare doorlooptijden voor de dossierafhandeling (meer dan 6 maanden). De NHRPH sluit zich volledig aan bij de bezorgdheid van de Nationale Arbeidsraad (NAR) (zie advies 2.481) over de opeenvolging van substantiële en langdurige besparingen: in hoeverre kan de kwaliteit worden gewaarborgd? Dreigt er geen point of no return waarop het gewoon te veel wordt? De beleidsvisie op de dienstverlening aan de burger roept dan ook vragen op.
Instabiliteit tijdens de transitie (2026-2029): Een fusie van deze omvang leidt tot interne spanningen. De burger zou de gevolgen van deze reorganisatie (vertragingen, administratieve fouten enz.) kunnen ondervinden tijdens de transitiejaren, maar ook nog daarna.
De logica van schaalvoordelen mag niet ten koste gaan van de persoonlijke begeleiding die onmisbaar is voor de meest kwetsbare personen.

Wat betreft de gevolgen van het fusieplan voor de werking van de NHRPH en zijn secretariaat

De NHRPH vreest dat deze fusie zijn middelen nog verder zou kunnen uitputten en het secretariaat nog meer zou verzwakken.

Het secretariaat kampt al twee jaar met grote instabiliteit: het kampt met een kritiek personeelstekort als gevolg van vertrek en langdurig ziekteverzuim dat niet is opgevangen. De bedreiging voor zijn wettelijke taken is reëel.

De NHRPH vraagt om de dringende vervanging van de vertrokken en zieke secretariaatsmedewerkers.
De NHRPH vraagt om een specifiek organigram zodat het secretariaat binnen de nieuwe structuur een aparte entiteit blijft, met eigen personeelsmiddelen.

Bovendien houdt de fusie niet alleen de samenvoeging van drie organisaties in, maar ook de totstandkoming van een geheel van versterkte, beter gecoördineerde en meer transversale taken. In dit verband moet de strategische personeelsplanning het mogelijk maken om de bestaande situatie in kaart te brengen (verdeling van functies, kritieke functies, …), overlappingen en dubbel werk binnen de ondersteunende diensten te identificeren, en de competentieprofielen en kritieke volumes te definiëren die nodig zijn voor de nieuwe geïntegreerde taken. (p.23). Ter herinnering: met name bij de FOD Sociale Zekerheid bestaan er verschillende adviesfuncties.

Zou dit de gelegenheid zijn om een sociale cluster op te richten die een transversale benadering van inclusie bevordert die verder reikt dan het beperktere kader van de handicap? De NHRPH is van mening dat de verwatering van de handicapmaterie er ook toe zou leiden dat de zichtbaarheid van deze maatschappelijke uitdaging, die nochtans zo noodzakelijk is (ontoegankelijke omgeving), verloren gaat
De NHRPH vraagt om vanaf de ontwerpfase die nu bezig is en gedurende het hele transformatieproces bij de zaak te worden betrokken.
De logistieke en administratieve ondersteuning van de nieuwe FOD aan de NHRPH moet expliciet worden vastgelegd in de nieuwe wettelijke basis van de gefuseerde organisatie.